Từ Sách Đến Màn Ảnh – Cách Bản Quyền Được Bán

Hầu hết ước mơ của tất cả các tác giả là cuốn sách của họ có thể được chuyển thể thành phim. Những hình ảnh sống động về Hollywood tràn ngập tâm trí họ – màn ảnh rộng với những ngôi sao, tiền bạc và đôi khi cả tai tiếng. Nhưng việc chuyển thể từ sách thành phim là một quá trình khá phức tạp. Để phát triển và sản xuất một tác phẩm hoàn chỉnh từ sách, các nhà sản xuất phim và chương trình TV cần phải có trong tay rất nhiều thứ, từ kế hoạch tài chính cho đến sáng tạo (một trong những điều đó là quyền chuyển thể). Thực tế, quá trình này càng trở nên phức tạp và kéo dài hơn, theo như cách một người bạn làm phim của tôi từng nói: “Những điều này hiếm khi thuận lợi.” Nhưng nó không thể ngăn cản chúng ta tiếp tục mơ ước, phải không? Sau tất cả, chúng ta nên làm gì nếu không cố gắng vì ước mơ đó. Câu trả lời của tôi luôn là: “Được ăn cả, ngã về không.”

Vậy, hỡi những kẻ mộng mơ trên thế giới này, đây là một vài góc nhìn về việc sách, tạp chí hay một vài mẩu chuyện nhỏ, kể cả những sản phẩm không được xuất bản, đặt chân lên màn ảnh lớn.

Các điều khoản 

Một trong những bước đầu tiên mà nhà sản xuất thực hiện khi phát triển dự án chuyển thể à giành quyền kiểm soát bản quyền câu chuyện. Công cụ thường thấy để làm điều này là các hợp đồng quyền chọn (Option contract). Nhà sản xuất chọn các điều khoản độc quyền trong một thời hạn nhất định để phát triển tác phẩm sáng tạo của bạn và xác định xem có bất kỳ lợi ích nào trong việc chuyển thể hay không trước khi họ cam kết mua tác phẩm. Hợp đồng này đầu tư tiền vào các nhà văn để đổi lấy việc giữ bản quyền sách trong khoảng thời gian đàm phán.

1. Điều khoản

– Thông thường, một hợp đồng tiêu chuẩn sẽ kéo dài khoảng 18 tháng nhưng cũng có thể ngắn hơn từ 6 -12 tháng. Và nó có thể được gia hạn một hoặc hai lần. Các khoảng thời gian gia hạn này phải ngắn hơn thời hạn ban đầu, với thời gian gia hạn tiêu chuẩn không quá 12 tháng. 

2. Giá cả

– Tác giả được trả cho mỗi điều khoản và mỗi lần gia hạn. Thường thì phí điều khoản sẽ nhiều hơn những gì họ nhận được cho khoản tạm ứng sách và đôi khi nhiều hơn tiền bản quyền được trả. Giá của điều khoản phụ thuộc vào chất liệu làm nên tác phẩm và tác giả – tiếng tăm, mức độ phổ biến của tác phẩm và kì vọng vào dự án sẽ khiến giá được đẩy lên cao rõ ràng. 

– Một điều khoản bắt đầu khoảng $500, với $50.000 cho một sản phẩm cao cấp. Một thước đo tốt là 10% giá mua (xem bên dưới).

– Phí gia hạn thường cao hơn điều khoản đầu tiên, tùy thuộc vào nhu cầu. Nếu có hứng thú với dự án, việc gia hạn sẽ được thực hiện. Thêm vào đó, việc gia hạn yêu cầu tác giả phải tạm dừng câu chuyện cho một điều khoản thương lượng khác.

3. Quyền chuyển thể

– Hợp đồng nhiều ngôn ngữ phải định nghĩa cụ thế từng quyền được đưa ra.

– Nhà sản xuất muốn càng nhiều quyền lợi càng tốt để “buộc chặt” hợp đồng, tức là không chỉ có quyền làm phim mà còn được phép làm phần tiếp theo, phim truyền hình, phim truyền hình và nếu họ có thể có được nó, quyền bán hàng và quảng cáo cũng vậy.

– Dành cho những tác giả, họ chỉ có lợi về mặt tài chính trong khoản mục về quyền làm phim và giữ lại các quyền liên quan đến bản in, phần phim tiếp, sản phẩm ăn theo và quyền chuyển thể. Bất cứ quyền nào được tác giả giữ lại có thể được thương lượng về tiền bản quyền vào một ngày sau đó tùy thuộc vào dự án. Một số nhà sản xuất có thể yêu cầu bạn không thực hiện các quyền được giữ lại trong một khoảng thời gian xác định (rất có thể cho đến sau ngày phát hành phim). Điều này được gọi là “tạm giữ”.

Thương lượng các điều khoản gia hạn để phụ thuộc vào nhà sản xuất đạt các dấu hiệu nhất định gắn liền với chuyển động về phía trước trong quá trình sản xuất dự án. Ví dụ: nhiều điều khoản chỉ có thể được gia hạn nếu kế hoạch tài chính đã được bảo đảm và/hoặc đủ người cần thiết gắn liền với dự án (đạo diễn, diễn viên và nhà biên kịch).

4. Chấm dứt hợp đồng

– Các điều mục chấm dứt hợp đồng cần phải rõ ràng về quyền lợi khi nhà sản xuất quyết định có chi trả thêm cho các quyền đó hay làm mới các điều mục trong một thời gian nhất định. Ngoài ra, sẽ có lợi cho tác giả nếu “điều khoản ngôn ngữ” yêu cầu quyền tự động hoàn trả cho tác giả nếu bộ phim chuyển thể không được sản xuất trong một số năm nhất định.

Hợp đồng mua bán

Khi cuối thời điểm gia hạn  và “thời gian được quy định trong điều khoản”, nhà sản xuất hoặc là bỏ dự án, hoặc là phải mua thêm bản quyền. Nếu mua thêm, các quyền liên quan đến những sản phẩm sáng tạo sau đó sẽ được chuyển qua hợp đồng mua bán. Thông thường, thỏa thuận mua bán sẽ được đàm phán song song với thỏa thuận quyền chọn.

Tại sao?

Bởi vì dự kiến chi phí là cơn ác mộng của các nhà sản xuất. Nếu họ tin vào một dự án có tiềm năng, họ cần biết nó sẽ tốn khoảng bao nhiêu, bao gồm cả chi phí cho hợp đồng, các điều khoản và tiền bản quyền. Điều cuối cùng các nhà sản xuất muốn khi làm một bộ phim là những khoản chi phí lớn, không lường trước được, làm tăng chi phí và làm giảm ngân sách của họ.

1. Giá

– Giá mua sẽ thay đổi đáng kể tùy thuộc vào dự án. Thông thường, nó sẽ dựa trên tỷ lệ phần trăm ngân sách của bộ phim có giới hạn.

– Một thước đo tốt là 2-4% ngân sách sản xuất. Nếu ngân sách tăng, các nhà sản xuất có chính sách bảo hiểm của giới hạn. Vì vậy, nếu ngân sách là 5 triệu đô la, thì giá mua có thể là 150.000 đô la cho 3% giá ngân sách với mức trần là 225.000 đô la nếu ngân sách tăng lên.

– Lệ phí cho phim điện ảnh sẽ lớn hơn truyền hình, dao động trong khoảng từ 25.000 đến 50.000 đô la. Nếu dự án sản xuất thành một series, bạn chỉ cần thanh toán phí cho mỗi tập (may cho bạn).

– Phí điều khoản thường được áp dụng cho giá mua. Phí gia hạn, tuy nhiên, thường là không.

2. Điều khoản về Lợi nhuận ròng (Net Profits) và Lợi Nhuận gộp (Gross Profits)

– Một vài nhà sản xuất sẽ đề xuất cho tác giả một phần lợi nhuận thực của phim thay cho giá đã được định sẵn. Phần trăm lợi nhuận nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng thực tế lợi nhuận ròng trong nền công nghiệp điện ảnh luôn luôn bé hơn cả số 0. Lựa chọn tốt hơn là nếu bạn được quyền chọn, hãy chọn một phần của “lợi nhuận gộp” (gross profits), từ 2-5%. Giá của lợi nhuận gộp sẽ giúp tác giả có một vị thế tài chính tốt hơn trong hợp đồng. Phần trăm lợi nhuận gộp cũng có thể được sử dụng kết hợp với giá mua trả trước tùy thuộc vào dự án và cách thức hợp đồng được đàm phán.

Quyền kiểm soát sáng tạo

Có một sự thiếu thốn trong việc kiểm soát quyền sáng tạo. Đừng ngạc nhiên nếu tác giả sẽ được yêu cầu phải thôi tham gia sáng tác một khi tác phẩm đã bị bán đi. 

– Hollywood có xu bó với các biên kịch của riêng họ. 

– Hiếm khi một tác giả nào đó được chấp thuận tất cả các quyền kiểm soát sáng tạo trong bộ phim. Nhà sản xuất sẽ không để lọt “con cá lớn” như quyền kiểm soát sáng tạo cho tác giả đâu (một lần nữa, câu chuyện về giấc mơ lớn)

Công ty quản lý

Vậy bạn có cần một công ty quản lý để bảo đảm các điều khoản trong hợp đồng phim?

– Một đại diện quản lý làm cho quá trình trơn tru hơn bởi vì họ sẽ thương lượng các điều khoản và thỏa thuận mua thay mặt bạn.

– Nếu bạn được xuất bản theo cách truyền thống,đại diện pháp luật của bạn sẽ kết hợp với một đại diện về bản quyền phim (đôi khi cả hai ở trong cùng một cơ quan) và hai người sẽ chia tiền hoa hồng. Một số họ đủ hiểu biết để khai thác bản quyền phim nhưng thông thường,bên làm bản quyền phim nên được sử dụng vì chuyên môn và mối liên hệ của họ.

– Bạn không cần phải được xuất bản chính thống để có quyền làm phim. Các tác giả tự xuất bản có thể truy vấn các đại lý phim trực tiếp.

Nguồn tham khảo: https://www.sidebarsaturdays.com/2018/01/20/from-book-to-screen-how-dramatic-rights-are-sold-you-know-you-want-it